Het Keoladeo Nationaal Park (KNP), een gebied dat onder de Ramsar-conventie valt en ook UNESCO wereldcultuur erfgoed is, vormt één van de mooiste watervogelreservaten ter wereld en herbergt een enorme biologische veelsoortigheid.

Het Keoladeo-Nationaal Park ligt in de regio Bharatpur van de deelstaat Rajasthan. Op een afstand van 180 km van Delhi bevindt het zich midden in de "Gouden Driehoek van de beroemde toeristenattracties Delhi-Agra-Jaipur en is via de verkeerswegen goed te bereiken. Vroeger bekend onder de naam Bharatpur vogelreservaat omsluit het park, dat aan de samenloop van de rivieren Gambhir en Banganga ligt, een oppervlakte van 29 km². Het park beschikt over een aanzienlijke variëteit aan biotopen en biedt een ideaal leefgebied voor land- en watervogels. Zijn naam ontleent het park aan de Keoladeo tempel van de god Shiva die zich binnenin het park bevindt en is ook onder de naam „Ghana" (dicht bos) bekend.

Het terrein is nagenoeg vlak, met een paar heuvels tussen 173 m en 176 m boven de zeespiegel en een zachte helling in de richting van de centrale pan. Aarden dijken, waarin op strategische punten sluisroosters ingebouwd zijn om de watertoevoer te regelen, verdelen het overstromingsgebied met een omvang van ongeveer 900 ha in verschillende gebieden. De gemiddelde jaarlijkse hoeveelheid neerslag ligt bij 650 mm. Behalve in een klein gebied in het noordwesten dat direct aan de landbouwgronden van de ernaast gelegen dorpen grenst, zijn de watergebieden omgeven door een terrestrisch biotoop met een omvang van ongeveer 2.000 ha.

In het door mensen veranderde en geleide park ontstaat door een aantal blokkades die het water binnen aarden dijken houden, een systeem van zoetwater moerassen. Via het Ghana-kanaal lopen de blokkades bij elke moesson vol met water uit de Ajan Bund. Langs het kanaal wordt de stroming van het water in het park op strategische punten met behulp van de sluisroosters gecontroleerd. Alle blokkades lopen normaal gesproken binnen zes tot acht weken vol met water, het overtollige water stroomt aan het dorp Jatoli buiten het nationaal park voorbij naar de hoogwater opvangbekkens van de stad Bharatpur. Het water blijft in het park staan tot de verzengende zomerhitte het op natuurlijke wijze uitdroogt. Het KNP is een dynamisch en gevoelig ecosysteem. Er is hier sprake van een door de mens gemodificeerd systeem, waar in vorm van goed doordachte managementprogramma's ingegrepen moet worden. Het park heeft een continu en efficiënt management van zijn watervoorraden, zijn biotopen en ook van de mensen nodig.

Dankzij het feit dat het één van de mooiste ornithologische observatiegebieden in Azië is, komen elk jaar ruim 100.000 bezoekers naar het park. Het spectrum van de bezoekers omvat niet alleen oprechte ornithologen en schoolkinderen, maar ook gewone toeristen, waarbij nagenoeg 45.000 bezoekers uit het buitenland komen. Bovendien ligt het park zo gunstig dat toeristen die de steden Agra, Mathura en Jaipur bezoeken, altijd een tussenstop in Bharatpur maken. Bovendien liggen nog 11 dorpen rondom het park, wat een grote verscheidenheid van de belangenbehartigers van het park tot gevolg heeft. De groep van belangenbehartigers bestaat uit riksjarijders, gidsen, reisorganisatoren, toeristen, werknemers van het park, de koninklijke familie van Bharatpur en de plaatselijke gemeente. De standplaats, de kenmerkende eigenschappen en de betekenis van het park maken de aan het park gestelde eisen uiterst uniek en tegelijkertijd zeer veelzijdig.

Ondersteuning

Door de oprichting van een uit sponsorgelden door Daniel Swarovski & Co gefinancieerd Wetlands Interpretation Centre en de realisatie van een natuurleerpad in coöperatie met Swarovski Optik wordt het verblijf voor de bezoekers van het Keoladeo Nationaal Park zo interessant en leerrijk als mogelijk gehouden. Ook de lokale bevolking is in dit door Swarovski, het WWF en de regering van Rajasthan gedragen natuurbeschermingsproject geïntegreerd: als gidsen, riksjarijders en medewerkers in diverse gebieden van het natuurbeschermingscentrum kan een deel ervan zijn levensonderhoud verdienen. Het centrale doel van het Salim Ali Visitor Interpretation Program is het de mensen – ingezetenen en toeristen - de betekenis van de instandhouding van watergebieden en met name van het water, onder het oog te brengen en hierdoor het voortbestaan van dit natuurreservaat en zijn enorme veelvoud aan soorten te waarborgen. Op 17 januari 2006 heeft in aanwezigheid van leden van de regeringen van Rajasthan en Tirool, hoge functionarissen van het WWF Indië evenals van de Swarovski adviescommissie en het bestuur van Swarovski Optik de plechtige opening van het "Swarovski Salim Ali Centre" plaatsgevonden.

Vogelsoorten

Dit park staat wereldwijd als vogelparadijs bekend, aan zijn ligging heeft het KNP de enorme variëteit aan inheemse vogels en trekvogels te danken. Enerzijds betekent de standplaats van het park in het zuiden van het Himalaya gebergte dat tienduizenden trekvogels uit de Paleoarctis hier samenkomen. Anderzijds lokken de opmerkelijke biotopen van het park een groot aantal broedvogels aan. Samen zorgen de hier overwinterende trekvogels en de inheemse vogels voor een indrukwekkende variëteit van ruim 370 vogelsoorten. In dit park zijn ook drie soorten kraanvogels inheems. De Sarus-kraanvogel – de grootste vliegende vogel, de gewone kraanvogel en de Demoiselle-kraanvogel. Met ongeveer 130 hier broedende vogelsoorten biedt het park in de tijd van de nestbouw een ongeëvenaard schouwspel. Tijdens een boottocht kan men nestelende reigers van heel dichtbij observeren. Aalscholvers, grote zilverreigers, lepelaars en ibissen vindt men in meer dan 100 bomen in de verschillende gebieden van het park. In één enkele grote boom kan men zelfs tot 100 nesten vinden.

IJsduiker, foto van Walter Finkenbeiner Kraanvogels, foto van Walter Finkenbeiner

Het is een prachtig gezicht als de wateroppervlakken in de winter met een reusachtige hoeveelheid watervogels in meer dan 25 verschillende soorten bedekt zijn. In het grasland en de bosgebieden van het park zijn ijsvogels, bijeneters, roeken, grasmussen en de uiterst attractieve waaierstaartvliegenvangers inheems. In de met vruchten volgeladen bomen wonen buulbuuls, oevermaina's, duiven, timalia's en het grasland wordt door grasmussen, leeuweriken en piepers bewoond.